fa8
Τεχνικά άρθρα

Φωτισμός ασφαλείας

Με τον όρο σύστημα φωτισμού ασφαλείας περιγράφεται το σύνολο των εξαρτημάτων που στόχο έχουν να δώσουν την κατάλληλη σήμανση και μια ελάχιστη ποσότητα φωτισμού στο πάτωμα ώστε να γίνει με ασφάλεια η εκκένωση ενός δημόσιας χρήσης κτιρίου σε περίπτωση ανάγκης (π.χ σεισμός). Με τον όρο κτίρια δημόσιας χρήσης περιγράφονται όλα εκείνα τα κτίρια στα οποία μπορεί να βρεθούν άνθρωποι αλλά να μην είναι εξοικειωμένοι με την διαρρύθμιση τους, όπως για παράδειγμα νοσοκομεία, ξενοδοχεία, εκπαιδευτήρια, κτίρια γραφείων, δημόσιες υπηρεσίες κλπ.

fa1

Γενικές κατηγορίες φωτιστικών ασφαλείας
Φωτιστικά ασφαλείας μη συνεχούς λειτουργίας (non maintained). 
Τα φωτιστικά σώματα αυτά λειτουργούν μόνο σε περίπτωση διακοπής της κύριας παροχής. Αποτελούνται από ένα κύκλωμα φόρτισης, επαναφορτιζόμενες μπαταρίες (συνήθως Ni-Cd), ένα κύκλωμα ελέγχου και ένα inverter για τη λειτουργία της λάμπας, αν το φωτιστικό περιέχει λάμπα φθορισμού.

Φωτιστικά ασφαλείας συνεχούς λειτουργίας (maintained).
Τα φωτιστικά σώματα αυτού  του τύπου λειτουργούν είτε από την κύρια πηγή τροφοδοσίας είτε από μπαταρίες, σε περίπτωση διακοπής της κύριας πηγής, χρησιμοποιώντας την ίδια λάμπα  και  στις δύο περιπτώσεις. Αποτελούνται από ένα κύκλωμα για τη λειτουργία της λάμπας από την κύρια πηγή τροφοδοσίας (συνήθως ηλεκτρονικό ballast), ένα κύκλωμα φόρτισης, επαναφορτιζόμενες μπαταρίες (συνήθως Ni-Cd), ένα κύκλωμα ελέγχου και ένα inverter για τη λειτουργία της λάμπας, αν το φωτιστικό περιέχει λάμπα φθορισμού.

Φωτιστικά ασφαλείας σύνθετης λειτουργίας (sustained). 
Ίδια με τα συνεχούς λειτουργίας με τη διαφορά ότι χρησιμοποιούν άλλη λάμπα για τη λειτουργία τους από την κύρια πηγή τροφοδότησης και άλλη για τη λειτουργία από τη μπαταρία.

Φωτιστικά κεντρικής μονάδας ή εξαρτώμενα φωτιστικά ασφαλείας (slave).
Είναι τα φωτιστικά εκείνα που δεν διαθέτουν μπαταρίες για τη λειτουργία τους, αλλά εξαρτώνται από κάποια άλλη βοηθητική πηγή τάσης (κεντρική μονάδα). Τα εξαρτώμενα φωτιστικά χαρακτηρίζονται από την τάση τροφοδοσίας τους. Υπάρχουν μοντέλα 12 ή 24 V AC/DC αλλά και 230V AC/DC.

Τοποθέτηση φωτιστικών ασφαλείας
Υπάρχουν δύο χρήσεις για τις οποίες θα χρησιμοποιηθούν φωτιστικά ασφαλείας σε ένα κτίριο. Η πρώτη χρήση είναι η σήμανση, για την οποία χρησιμοποιούνται φωτιστικά συνεχούς λειτουργίας και στόχο έχει να δώσει πληροφορίες για την κατεύθυνση που πρέπει να ακολουθήσει κάποιος για να εγκαταλείψει το κτίριο με ασφάλεια.

Για σήμανση λοιπόν φωτιστικά ασφαλείας πρέπει να τοποθετήσουμε:
Κοντά σε διασταύρωση διαδρόμων και σε κάθε αλλαγή κατεύθυνσης
 fa2
Πάνω από κάθε πόρτα που οδηγεί προς την έξοδο και πάνω από κάθε τελική έξοδο.
fa4

Όλα αυτά τα φωτιστικά έχουν πάνω τους πινακίδες σήμανσης. Παλαιότερα χρησιμοποιούνταν πινακίδες με ενδείξεις “ΕΞΟΔΟΣ”, “EXIT”, κλπ. Σήμερα οι πινακίδες πρέπει να περιέχουν εικονοσύμβολα όπως προβλέπεται στο Προεδρικό διάταγμα 105/1995 “Ελάχιστες προδιαγραφές για τη σήμανση ασφαλείας ή/και υγείας στην εργασία σε συμμόρφωση με την Οδηγία 92/58/ΕΟΚ” για να είναι κατανοητές και από ανθρώπους που δεν γνωρίζουν την τοπική γλώσσα. Σήμερα στις περισσότερες χώρες της Ευρώπης χρησιμοποιούνται οι πινακίδες:

fa3

Κατασκευαστικά οι πινακίδες πρέπει να είναι σύμφωνες με την Ευρωπαϊκή οδηγία ΕΝ 1838 όπου ορίζονται τα χρώματα, τα μεγέθη των συμβόλων και η μέγιστη απόσταση από την οποία είναι κατανοητές οι ενδείξεις των πινακίδων.

Για τις αυτοφωτιζόμενες πινακίδες (αυτές που βρίσκονται δηλαδή πάνω σε ένα φωτιστικό ασφαλείας) η απόσταση ορατότητας είναι 200 φορές το ύψος της πινακίδας.

Π.χ. σε ένα διάδρομο με μήκος 20 μέτρα πρέπει να τοποθετηθεί μία αυτοφωτιζόμενη πινακίδα με ύψος τουλάχιστον 10εκ.  στη μία άκρη του,  ώστε να είναι ορατή από την άλλη άκρη του διαδρόμου.

fa5

Η δεύτερη χρήση των φωτιστικών ασφαλείας είναι η παροχή επαρκούς φωτισμού στο επίπεδο του πατώματος ώστε να γίνει με ασφάλεια η εκκένωση του κτιρίου.  Τα φωτιστικά αυτής της χρήσης είναι μη συνεχούς λειτουργίας και τοποθετούνται σε επικίνδυνες ή κρίσιμες περιοχές όπως :

 

Στις σκάλες ώστε κάθε σκαλί να φωτίζεται επαρκώς.

fa6

Σε κάθε αλλαγή επιπέδου του πατώματος

fa7

Κοντά σε κάθε μπουτόν πυρασφαλείας, πυροσβεστήρα και σταθμό πρώτων βοηθειών

fa8

Στο εσωτερικό του κτιρίου, κατά μήκος των οδών διαφυγής, τοποθετούμε επίσης φωτιστικά μη συνεχούς λειτουργίας ώστε να έχουμε το ελάχιστο φωτισμό 1lux στο κέντρο τους. Οι θέσεις στις οποίες πρέπει να τοποθετηθούν αυτά τα φωτιστικά μπορούν να υπολογιστούν με ακρίβεια με τη χρήση ειδικών προγραμμάτων (π.χ. RELUX, DIALUX) χρησιμοποιώντας τα ElumDat αρχεία των φωτιστικών ή μπορούν να υπολογιστούν από τους πίνακες με τις μέγιστες αποστάσεις τοποθέτησης που δίνονται από τον κατασκευαστή.

Επίσης σε ανοικτές περιοχές ή περιοχές αντι-πανικού όπως ονομάζονται όπου ο φωτισμός πρέπει να είναι το  ελάχιστο 0,5 lux σε οποιαδήποτε περιοχή όπως προτείνεται από τις Ευρωπαϊκές προδιαγραφές.

Άλλες περιοχές οι οποίες δεν θεωρούνται οδοί διαφυγής αλλά απαιτείται φωτισμός σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης είναι οι ακόλουθες:

– Ανελκυστήρες.

– Τουαλέτες για το κοινό και κυρίως για άτομα με ειδικές ανάγκες.

– Αίθουσες ελέγχου

Επίσης φωτιστικά μη συνεχούς λειτουργίας, στεγανά αυτή τη φορά, τοποθετούνται έξω από κάθε τελική έξοδο.

fa9

Διάρκεια αυτόνομης λειτουργίας (αυτονομία)

Η διάρκεια αυτόνομης λειτουργίας των φωτιστικών ασφαλείας πρέπει να είναι τέτοια που να εξασφαλίζει την ασφαλή εκκένωση του κάθε κτιρίου σε περίπτωση ανάγκης. Η ελάχιστη απαίτηση που θέτουν οι Ελληνικές προδιαγραφές είναι τα 90 λεπτά. Εξαίρεση αποτελούν τα κτίρια υγείας και κοινωνικής πρόνοιας (νοσοκομεία, κλινικές, κέντρα υγείας κλπ) όπου απαιτείται ελάχιστη αυτονομία 3 ωρών.

Η αυτονομία ορίζεται με τοπικό νόμο και είναι διαφορετική σε κάθε χώρα. Έτσι σε χώρες όπως η Γερμανία, η Αγγλία και οι Αραβικές χώρες, απαιτείται ελάχιστη αυτονομία 3 ωρών. Στη Γαλλία και την Ισπανία είναι 1 ώρα και στην Κύπρο 2 ώρες.

Φωτιστικά ασφαλείας με LEDs

Σήμερα υπάρχουν σε χρήση πάρα πολλά φωτιστικά ασφαλείας που χρησιμοποιούν σαν πηγή φωτισμού LEDs λόγω των πολλών πλεονεκτημάτων τους Για να γίνει κατανοητή η αντιστοιχία των συγκεκριμένων φωτιστικών με τα συνηθισμένα φωτιστικά με λάμπες φθορισμού, ακολουθεί παρακάτω μια λίστα με τη φωτεινή ροή των φωτιστικών ασφαλείας με λάμπες φθορισμού, πυρακτώσεως και φωτιστικών LED.

Ηλίας Τσολογιάννης, Υπεύθυνος Ανάπτυξης Νέων Προϊόντων της Olympia Electronics